هند بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ نزدیک به ۵۰۰ میلیون نفر را از فقر نجات داده است و فقر شدید در پرجمعیت‌ترین کشور جهان در این دوره از ۲۷.۱ درصد به ۲.۶ درصد کاهش یافته است.
گزارش جدید بانک جهانی، تنها مورد مشابه دیگر در کاهش فقر در این مقیاس، چین است که بیش از ۸۰۰ میلیون نفر را از فقر شدید نجات داده است، هر چند این اتفاق در یک دوره ۴۰ ساله رخ داده است.
با این حال و با وجود کاهش چشمگیر فقر در هند - که ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت دارد - شکاف نابرابری درآمد و ثروت از زمان باز شدن اقتصاد آن در اوایل دهه ۱۹۹۰ بسیار افزایش یافته است. نابرابری جهانی ۲۰۲۶، نابرابری در هند همچنان در میان بالاترین‌ها در جهان است.
الجزیره، ما نگاهی می‌اندازیم به اینکه هند چگونه موفق شد فقر شدید را تقریباً ریشه‌کن کند و به تضاد بین این دستاورد و نابرابری عمیق اقتصادی که همچنان در پرجمعیت‌ترین کشور جهان وجود دارد.
داده‌های بانک جهانی چه می‌گویند؟
بانک جهانی بر اساس آستانه ۳ دلار در روز اعلام کرد که فقر شدید در هند بین سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۳ از ۲۷.۱ درصد به ۲.۶ درصد کاهش یافته است. فقر شدید به عنوان حداقل مقدار پول مورد نیاز برای تأمین مایحتاج اولیه مانند غذا، آب، سرپناه و لباس تعریف می‌شود.
این بانک با تخمین معیارهای فقر بر اساس سه نظرسنجی رسمی خانوار، همچنین اعلام کرد حدود ۴۹۶ میلیون نفر از فقر رهایی یافته‌اند، زیرا سهم جمعیت هند که زیر آستانه فقر با درآمد متوسط رو به پایین ۴.۲ دلار در روز زندگی می‌کنند، از ۵۷.۷ درصد به ۱۶.۱ درصد کاهش یافته است.
نویسندگان این گزارش، به رهبری آیاگو وامبیل، اقتصاددان فقر در جنوب آسیا از بانک جهانی، نوشتند که پیش‌بینی می‌شود فقر در هند «به کاهش خود ادامه دهد، البته با روندی تدریجی‌تر، به طوری که انتظار می‌رود نرخ فقر در خط فقر ۴.۲۰ دلار در روز از ۱۴.۲ درصد در سال ۲۰۲۶ به ۱۲.۱ درصد تا سال ۲۰۲۸ کاهش یابد».
آنها افزودند: «این پیشرفت عمدتاً ناشی از رشد شدید مصرف، افزایش اشتغال، به ویژه در میان زنان، و گسترش پرداخت‌های اجتماعی، از جمله یارانه‌های غذایی، بوده است.»
کاهش فقر هند چقدر چشمگیر است؟
بانک جهانی، خروج نزدیک به ۵۰۰ میلیون نفر از فقر در هند در ۱۲ سال گذشته را به عنوان «پیشرفتی مهم» ستوده است. این بانک افزود که این روند نزولی نشان دهنده «یکی از سریع‌ترین کاهش‌های فقر در جهان» است.
برای تعیین نرخ فقر هند، این بانک از نظرسنجی‌های هزینه‌های مصرف خانوار (HCES) استفاده کرد که توسط سازمان ملی نظرسنجی نمونه (NSSO)، یک نهاد دولتی هند، انجام شده است.
در گزارش سال ۲۰۲۲ که به طور مشترک توسط بانک جهانی و وزارت دارایی چین تهیه شده است، آمده است که چین ۸۰۰ میلیون نفر را از فقر نجات داده است، فرآیندی که ۴۰ سال طول کشید.
ماه گذشته، بانک جهانی پیش‌بینی رشد اقتصادی خود را برای هند به ۷.۱ درصد افزایش داد. نارندرا مودی، نخست وزیر، روز یکشنبه در پستی در اینستاگرام از پیشرفت هند در مقابله با فقر تمجید کرد. او گفت: «کاهش تاریخی فقر. افزایش نسلی فرصت‌ها».
نوامبر گذشته، ایالت جنوبی کرالام، که از زمان استقلال یا توسط ائتلاف میانه‌رو به رهبری حزب کنگره یا اتحادی از احزاب کمونیست اداره شده است، اولین ایالت در کشور بود که رسماً خود را از فقر شدید رهایی یافته اعلام کرد. کرالام بهترین آمار آموزش و بهداشت را در بین ایالت‌های اصلی هند دارد.
سانتوش وترا، اقتصاددان توسعه در کمیسیون برنایزی هند که اکنون منحل شده است و در حال حاضر استاد مدعو در مدرسه عالی اقتصاد مسکو است، خاطرنشان کرد که هند تنها کشور با درآمد متوسط رو به پایین در میان کشورهای گروه ۲۰ است که در غیر این صورت کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا یا بالا هستند.
او به الجزیره گفت: «تعداد مطلق فقرا در کشور ما هنوز هم با توجه به جمعیت، بالاترین میزان در جهان است. بنابراین، اگر قرار است واقعاً میزان فقر و مهم‌تر از آن، تعداد مطلق فقرا را کاهش دهیم، این امر تفاوت بزرگی در سطح جهانی ایجاد می‌کند.»
سورجیت بهالا، مدیر اجرایی سابق صندوق بین‌المللی پول، گفت که اعتبار تحلیلی که از بانک جهانی آمده و موفقیت هند در کاهش فقر را به این میزان بسیار زیاد به این نتیجه رسانده است، نیز انکارناشدنی است. او گفت هر داده‌ای که از بانک جهانی می‌آید، «استاندارد طلایی» است.
بهالا گفت که این موسسه با استفاده از سطح مصرف سرانه که با استناد به برابری قدرت خرید در سطح جهانی عادی‌سازی شده است، تجزیه و تحلیل فقر را برای هر کشور انجام می‌دهد.
هند چگونه فقر را به طرز چشمگیری کاهش داد؟
پاسخ‌های آسانی وجود ندارد. اقتصاددانان به مجموعه‌ای از عوامل و برنامه‌هایی اشاره می‌کنند که ممکن است در موفقیت هند در بیرون کشیدن تعداد بی‌سابقه‌ای از مردم از فقر نقش داشته باشند.
با این حال، به طور کلی، فقر در هند از زمانی که این کشور اقتصاد خود را در اوایل دهه ۱۹۹۰، زمانی که حزب کنگره در قدرت بود، باز کرد و زمینه را برای بیش از سه دهه رشد سریع اقتصادی فراهم کرد، رو به کاهش بوده است. دولت‌های متوالی مجموعه‌ای از طرح‌های رفاه اجتماعی را راه‌اندازی، ادامه یا اصلاح کرده‌اند که به گفته اقتصاددانان به مبارزه با فقر کمک کرده‌اند.
به عنوان مثال، مانموهان سینگ، سلف نخست وزیر مودی، یک طرح اشتغال راه‌اندازی کرد که مشاغل روستایی را حداقل ۱۰۰ روز در سال تضمین می‌کرد.
از زمان به قدرت رسیدن در سال ۲۰۱۴، مودی چندین طرح رفاهی دیگر، از جمله انتقال مستقیم پول نقد، جیره‌های رایگان و مسکن، را برای مقابله با فقر راه‌اندازی کرده است. در حالی که دولت مودی طرح تضمین مشاغل روستایی که توسط سینگ آغاز شده بود را به طور قابل توجهی تضعیف کرده است، دولت فعلی اکنون غلات غذایی رایگان را به حدود ۸۰۰ میلیون هندی ارائه می‌دهد.
در دوران مودی، دولت ساخت توالت‌ها را بسیار گسترش داده است، به ویژه در مناطق روستایی هند، جایی که اجابت مزاج در فضای باز از نظر تاریخی در بسیاری از روستاها رایج بوده است. طبق آمار دولتی، دسترسی به آب آشامیدنی لوله‌کشی از کمتر از ۱۷ درصد خانه‌های روستایی در آگوست ۲۰۱۹ به حدود ۸۲ درصد افزایش یافته است.
بهالا و کاران بهاسین، اقتصاددانان، در یک مقاله تحقیقاتی در مورد تلاش‌های هند برای کاهش فقر برای موسسه بروکینگز در مارس ۲۰۲۴ نوشتند: «کاهش بیماری ناشی از دسترسی به آب سالم ممکن است به خانواده‌ها کمک کرده باشد تا درآمد بیشتری کسب کنند.»
قبل از آخرین گزارش بانک جهانی، بهالا، مقام سابق صندوق بین‌المللی پول، و بهاسین از داده‌های مصرف هند در اوایل سال ۲۰۲۵ استفاده کرده بودند تا به این نتیجه برسند که این کشور در پایان دادن به فقر شدید دستاوردهای بزرگی داشته است.
چرا نابرابری درآمدی در هند رو به افزایش است؟
بهارتی گفت نابرابری در حال افزایش است زیرا سود حاصل از رشد اقتصادی به طور نابرابر توزیع می‌شود و افراد در صدر جدول سهم فزاینده‌ای از درآمد ملی را به خود اختصاص می‌دهند.
نابرابری جهانی ۲۰۲۶، هند جزو نابرابرترین کشورهای جهان است، به طوری که ۱۰ درصد از افراد با درآمد بالا حدود ۵۸ درصد از درآمد ملی را به خود اختصاص می‌دهند، در حالی که ۵۰ درصد از افراد با درآمد پایین تنها ۱۵ درصد را دریافت می‌کنند.
نابرابری درآمدی رو به رشد و کمبود فرصت‌های شغلی باعث نارضایتی جوانان هند شده است که در ماه‌های اخیر مجموعه‌ای از اعتراضات سراسری را برگزار کرده‌اند.